موسسه پژوهشي ماد دانش پژوهان

 استخراج مقاله از پايان نامه كارشناسي ارشد و رساله دكتري

ممكن است براي شما به عنوان يك پژوهشگر يا دانشجو اين سوال به وجود بيايد كه مقاله علمي چيست و ضرورت نگارش آن چه چيزي مي تواند باشد. مقاله يك مطالعه علمي است كه اطلاعات و محتواي آن در نتيجه يك آزمايش يا پژوهش جامع و مبتني بر اصول تحقيقاتي شكل گرفته است. اگر بخواهيم اين موضوع را به صورت واضح تر براي شما تشريح كنيم بايد بگوييم كه مقاله شبيه به طراحي و ساخت يك ساختمان مسكوني است كه در ابتدا نقشه ساختمان را تهيه كرده و بعد مصالح ساختماني مناسب را براي آن آماده مي كنيد و در نهايت شروع به ساخت و ساز و طراحي آن مي كنيد. اگر بخواهيم مراحل ساخت يك ساختمان مسكوني را با نگارش مقاله علمي مقايسه كنيم مي توانيم بگوييم كه طراحي نقشه اوليه ساختمان مشابه بررسي مقالات و انتخاب موضوع است.

زماني كه يك موضوع براي مقاله علمي تان انتخاب مي كنيد يعني چارچوب كلي براي نگارش و آماده سازي مقاله را مشخص كرده ايد. در اين حالت اگر نقشه اوليه سنجيده و دقيق تهيه شده باشد، در نهايت خروجي كار عالي خواهد بود. پس از اينكه نقشه راه در فرآيند نگارش مقاله علمي مشخص شد، نوبت به تهيه مصالح و مواد اوليه براي ساخت بناي باشكوه تحقيق است. همواره به ياد داشته باشيد كه ساختن يك بنا با هر روش و سياستي قابل قبول نيست بلكه بنايي بياد ماندني و زيبا است كه با درايت، صبر، دانش و دقت بسيار تهيه و تجهيز شود. بنابراين براي انتخاب مصالح و نقشه اوليه در فرآيند نگارش مقاله علمي مي بايست بهترين و گزينه ها را با دقت و با درايت بسيار انتخاب كنيد تا اثر علمي و ادبي كه از شما بجاي مي ماند باشكوه بوده و تحسين ديگران را برانگيزد.

منظور از مصالح و مواد اوليه در مقاله نويسي، تمامي مقالات و رفرنس هايي هستند كه شما به عنوان منبع در نگارش ادبيات موضوع (Literature Review)، مقدمه (Introduction)، نتيجه گيري (Conclusion) و ساير بخش هاي مقاله استفاده مي نماييد. در مرحله بعد نوبت به ساخت و ساز بنا ميرسد كه در فرآيند نگارش مقاله علمي دقيقا مشابه ساختاربندي، گردآوري و تدوين بخش هاي مختلف يك تحقيق است. ساختار يك مقاله علمي به ترتيب عبارتند از

عنوان (Title)

چكيده (Abstract)

مقدمه (Introduction)

ادبيات موضوع (Literature Review)

روش تحقيق (Methodology)

نتيجه گيري (Conclusion)

منابع و ماخذ (References)

پس از اينكه ساخت و ساز بناي مقاله علمي به پايان رسيد حال نوبت آن است كه طراحي و زيباسازي بناي تحقيق را انجام داده و آن را به پايان برسانيم. همانطور كه طراحي و زيباسازي يك ساختمان نقطه پاياني در فرآيند ساخت و ساز است، ويرايش ادبي و رفع مشكلات نگارشي و ساختاري نيز آخرين بخش در فرآيند نگارش مقاله است كه به مثابه همان طراحي و زيباسازي است. فرآيند ويرايش مقاله علمي يا Article Edit يك فرآيند بسيار طولاني و تخصصي است كه با توجه به نياز دانشجويان و اساتيد در اين زمينه مشاغل و حتي نرم افزارهاي بسياري پيرامون آن شكل گرفته است. تمامي مراحلي كه در مورد نگارش مقاله علمي ذكر كرديم از زيرساخت تا مواد اوليه و طراحي بيانگر فرآيند ايجاد يك بناي علمي استوار و زيبا است كه با دقت و دانش تهيه و آماده مي شود. بنابراين سعي كنيد بناي علمي كه از خود به يادگار مي گذاريد از زيبايي و اقتدار بسيار بالايي در مقايسه با ساير پژوهش هاي رقيب برخوردار باشد.

اصطلاحات رايج مقالات و ژورنالها

شايد استخراج مقاله از پايان نامه ارشد يا رساله دكتري (Extracting Paper) يكي از اولين كارهاي پژوهشي يك دانشجو در فضاي علمي بين الملل باشد اما فرآيند آن تا حدي با نگارش مقاله متفاوت است. بسياري از دانشجويان با اهداف زيادي اقدام به تهيه يك مقاله براي سابميت در ژورنال هاي بين الملل مي كنند كه شامل تقويت رزومه، بهبود پيشينه تحصيلي و علمي، يافتن شغل مورد نظر، پذيرش تحصيلي و اپلاي مي شود. پژوهشگران مختلف براي اينكه بتوانند در مجامع بين المللي اعتبار علمي كسب كنند اقدام به چاپ مقاله علمي مي نمايند و معمولا اين مقالات مي بايست در ژورنال هاي با ايمپكت فاكتور بالا چاپ شده و عنوان جذابي داشته باشند تا بتوانند سايتيشن بالايي بدست آورده و مطرح شوند. استخراج مقاله از پايان نامه بر خلاف باور بسياري از دانشجويان كپي و پيست كردن مطالب پايان نامه در قالب مقاله نيست چرا كه قالب و اهداف يك مقاله علمي كاملا متفاوت از رساله دكتري يا پايان نامه ارشد است.

مهمترين هدف از نگارش پايان نامه ارشد يا رساله دكتري اين است كه شما بتوانيد اساتيد راهنما و مشاور خود را متقاعد كنيد كه توانايي بالايي در روش تحقيق و گردآوري داده ها داشته و از روش مناسبي براي تجزيه تحليل، تفسير و نتيجه گيري استفاده نمود ايد. اما مخاطب اصلي مقاله شما عموم جامعه، پژوهشگران و اساتيد دانشگاهي هستند و تمايلي به بررسي روش تحقيق، ادبيات موضوع و يا مقدمه پژوهش شما ندارند و تنها يافته و نتيجه گيري مقاله شما برايشان جذابيت دارد. در عين حال جامعه علمي مي خواهد بداند اطلاعات، نتايج و يافته هاي ارائه شده در تحقيق شما تا چه اندازه موثق بوده و قابل اتكا است كه تحقق اين امر براي نويسنده مقاله بسيار دشوار خواهد بود. بنابراين استخراج مقاله از پايان نامه نيز مي بايست متناسب با نياز و خواسته هاس مخاطب تهيه و تدارك شود. همواره به اين موضوع توجه كنيد كه آيا پايان نامه يا رساله دكتري شما از نظر محتوايي يا يافته هاي تحقيق ارزشمند است يا خير؟

و آيا موضوعي كه براي پايان نامه و يا رساله انتخاب كرده ايد نوآوري يا (Novelty) دارد يا خير؟

پس از اينكه اطمينان حاصل كرديد كه رساله دكتري يا پايان نامه ارشد شما از قابليت بالايي براي استخراج مقاله علمي برخوردار است و نوآوري بالايي در آن وجود دارد مي بايست فرآيندهاي زير را در ارتباط به آن پياده سازي كنيد.

يك حجم محتوايي مشخص براي مقاله استخراج شده در نظر گرفته و مشخص كنيد مقاله شما مجموعا چند كلمه داشته و قرار است از هر بخش چه مقدار به آن اضافه شود.
بخش مربوط به بحث و نتيجه گيري را متناسب با نياز مخاطب هدف نگارش كنيد

بيشترين زمان در فرآيند استخراج و بهبود محتواي مقاله را به يافته ها و نتيجه گيري اختصاص دهيد

متناسب با اهداف ژورنال اقدام به تنظيم و چارچوب بندي مقاله كنيد

تا حد امكان از منابع به روز و جديد براي بهبود محتواي مقاله استخراج شده استفاده كنيد

از ديدگاه يك داور و متخصص به مقاله خود نگاه كرده و نقاط ضعف آن را شناسايي كنيد

حتما از يك اديتور (Editor) براي ويرايش ادبي و محتوايي مقاله كمك بگيريد

يكي از مشكلات عمده پيش روي پژوهشگران دستيابي به منابع و ماخذ به روز براي نگارش مقاله يا نوشتن پايان نامه ارشد و رساله دكتري است. بسياري از دانشجويان زماني كه يك موضوع مشخص براي پايان نامه، رساله دكتري يا يك مقاله علمي پيدا مي كنند، نياز به جمع آوري منابع در همان حوزه دارند تا بتوانند يك ادبيات موضوع (Literature review) قوي و قابل استناد تدوين كنند. خوشبختانه بسياري از منابع به روز در جهان به زبان انگليسي يا حتي زبان هاي ديگر در دسترس دانشجويان و پژوهشگران قرار دارد، اما مشكل عمده اينجاست كه برخي از دانشجويان تسلط كافي به زبان انگليسي نداشته و نمي توانند از محتواي اين مقالات استفاده كنند.
در همين راستا دانشجويان براي ترجمه مقالات مورد نيازشان به سايت ها يا موسسات مختلف مراجعه مي كنند و با پرداخت مبالغي درخواست ترجمه شان را ثبت مي كنند. اما نكته اي كه مي بايست به آن توجه كنيد اين است كه ترجمه مقاله با ترجمه اسناد يا ترجمه كتاب متفاوت است و شخص مترجم مي بايست به ساختار هر يك از آنها تسلط كافي داشته باشد تا نتيجه كار يك ترجمه روان و قابل فهم باشد. علاوه بر تخصص و تسلط به مباحث مقاله نويسي و ساختار مقالات علمي و پژوهشي، شخص مترجم مي بايست نسبت به موضوعي كه ترجمه مي كند نيز آگاهي كامل داشته باشد. به عبارت ديگر هر شخص بايد در حوزه تخصصي خودش اقدام به ترجمه مقالات كند.

براي مثال اگر مترجمي كه در حوزه مديريت و بازاريابي تخصص دارد، اقدام به ترجمه يك مقاله در حوزه مكانيك يا هوافضا كند نتيجه كار مطلوب نخواهد بود چرا كه شخص مترجم با دايره لغات تخصصي اين رشته آشنايي كافي را نداشته و در نهايت فايل ترجمه شده براي شخص متقاضي مفهوم نخواهد بود. يكي ديگر از مسائل پيش روي مترجمان براي ترجمه مقالات مربوط به انتقال مفاهيم اساسي يك مقاله است. به بيان ديگر در بسياري از مقالات از واژگان غير رسمي يا اصطلاحي استفاده مي شود كه شخص مترجم بايد تسلط بسيار بالايي به زبان رسمي و غير رسمي انگليسي داشته باشد تا بتواند به راحتي مفاهيم را درك كرده و به مخاطب انتقال دهد. بنابراين تنها تسلط محدود به زبان انگليسي يا هر زبان ديگري نمي تواند تضمين كنند يك ترجمه با كيفيت و مناسب باشد. توصيه مي شود پروژه هاي ترجمه خود را به اشخاص يا موسساتي بسپاريد كه دانش، تخصص و تسلط كافي را به اصول مقاله نويسي و ترجمه دارند.

آيا در هنگام مطالعه يك كتاب يا مقاله علمي و يا متني علمي ميتوانيم رفرنس دهي صحيح يا نا صحيح آن متن را تشخيص دهيم؟ بسياري از پژوهشگران و محققان در زمان مطالعه يك مقاله به متوني بر ميخورند كه در صحت آن شك داشته و به رفرنس اصلي براي تاييد آن رجوع ميكنند. ولي اين محققان چطور اين موارد را در يك متن شناسايي مي كنند؟ چطور ميتوانند متوجه بشوند كه يك تحقيق از رفرنس دهي نامعتبر استفاده كرده است؟ براي پاسخ به اين سوال بايد گفت كه هيچ روش يمنحصر به فرد و استانداردي براي اين كار وجود ندارد و افراد معمولا از تجربه خودشان در اين زمينه كمك ميگيرند. پژوهشگراني كه با حوزه تحقيق نگارش شده كاملا آشنا هستند به راحتي ميتوانند تشخيص دهند كه يك مفهوم يا عبارت تا چه اندازه وارونه و اشتباه بيان شده است. به طور كلي چند روش كاربردي براي تشخيص رفرنس دهي غيرواقعي از واقعي وجود دارد كه مي توانيد از آنها براي تمايز بين رفرنس معتبر و نامعتبر استفاده كنيد:

1. وجود اطلاعات مبهم: زماني كه با يك جمله نسبتا طولاني و مبهم در مقاله اي مواجه مي شويد مي توانيد نسبت به صحت آن ترديد كنيد. معمولا جملات اين چنيني به دنبال مرتبط كردن چند تعريف غيرمرتبط به صورت آگاهانه هستند. زماني كه چنين جمله اي در متن پيدا كرديد، در وهله اول به قسمت منابع مراجعه كرده و سعي كنيد اصل مقاله را از طريق موتورهاي جستجويي مانند Google scholar بيابيد و در مرحله بعد متن مقاله را در بخش نتيجه گيري وادبيات موضوع به دقت بررسي كنيد. به اين صورت مي توانيد اعتبار يا عدم اعتبار يك رفرنس را تشخيص دهيد. 

2. اطلاعات كاملا اختصاصي شده: يكي ديگر از روش هاي تشخيص رفرنس معتبر از نامعتبر استفاده از فرضيات تحقيق و نتايج بدست آمده است. براي اين منظور شما زماني كه يك پژوهش را بررسي ميكنيد در ميابيد كه نويسنده ادعا كرده است بين فاكتور X,Y,Z رابطه مستقيم و معناداري وجود دارد و نتايج حاصل از تحليل داده ها نيز همين موضوع را تاييد مي كند. سپس نويسنده در بخش نتيجه گيري متني از يك مقاله را آورده كه دقيقا گفته هاي خودش را در مورد فرضيات، نتايج و تحليل ها مورد تاييد قرار داده است. در اين وضعيت نيز بايد كمي شكاك گونه با مورد برخورد كرده و رفرنس هاي آن را مورد بازبيني قرار دهيد. چون ممكن است شخص نويسنده تا حدي در منابع دستكاري كرده باشد تا نتايج يك مقاله معتبر را مشابه تحقيق خودش نشان دهد. 

3. اشتباه در سند نويسي: اين مورد به ندرت در مقالات و كتب علمي رخ مي دهد ولي ميتواند يكي از راه هاي بسيار دقيق براي كشف اعتبار يا عدم اعتبار يك رفرنس باشد. برخي از نويسندگان براي اينكه بتوانند فرضيات و نتايج تحقيق خودشان را اثبات كنند سعي ميكنند آن را به يك نويسنده منسوب كرده وبيان وي را بدون توجه به اينكه مفهوم بيان شده مرتبط به چه زمان يا مكاني است رفرنس كنند. براي مثال نويسنده اي در تحقيق خودش اين رفرنس را وارد ميكند " يكي از اركان اصلي توسعه پايدار در كشورهاي جهان اول ترغيب مصرف گرايي است (كارنر، 1980)" علاوه بر مفهوم كه اشتباه است شما با رفرنس شخصي در سال 1980 مواجه هستيد. در صورتي كه مفهوم توسعه پايدار يك مفهوم نسبتا نوين بوده و از سال هاي 2008 به بعد وارد مقالات علمي شده است. 

بر همين اساس مي توان گفت كه راه هايي براي تشخيص اعتبار يا عدم اعتبار يك رفرنس وجود دارد كه از اين ميان سه روش بسيار مهم را ذكر كرديم. البته وجود هيك يا چند مورد از موارد فوق الزاما نميتواند تاييدي بر عدم اعتبار كامل باشد و بايد بررسي هاي بيشتر را انجام دهيد.

موضوع(عنوان)پروپوزال، از آن جا كه موضوع(عنوان) يكي از مهم­ترين بخش ­هايي است كه پژوهشگر به دفعات با آن مواجه مي­شود، و اولين تصميم ­گيري در مورد محتواي پژوهش، با مطالعه موضوع(عنوان)پروپوزال شكل ميگيرد، لذا بسيار حايز اهميت است.
موضوع(عنوان) پروپوزال بيانگر ايده‌­ها و نوآوري‌­هاي موجود در تحقيق بوده و به نوعي نشان­‌دهنده هدف پژوهشگر از انجام تحقيق است. عنوان پروپوزال يكي از مهم‌­ترين بخش‌­هايي است كه خواننده به دفعات در معرض با آن مواجه مي‌­شود و اولين تصميم­‌گيري در مورد محتواي پژوهش، با مطالعه عنوان پروپوزال اتفاق مي­‌افتد. عنوان پروپوزال نبايد خيلي طولاني يا خيلي كوتاه باشد، زيرا در صورتي كه عنوان كوتاه با تعداد كلمات نگارش شود، به ناچار بايد از واژه­‌هاي كلي استفاده شود كه موجب ابهام عنوان پروپوزال براي خواننده آن خواهد شد؛ همچنين در صورتي كه تعداد واژه‌­ها در عنوان بيش از حد استاندارد باشد، موجب پيچيده شدن عنوان پروپوزال، سردرگمي خواننده و عدم درك او خواهد شد. بنابراين نگارش عنوان پروپوزال بايد در عين جذابيت، با تعداد كلمات استاندارد صورت بپذيرد.

انتخاب موضوع تحقيق پروپوزال

سه روش اصلي در انتخاب موضوع پروپوزال
براي اينكه پژوهشگر بتواند موضوع مناسبي براي پروپوزال خود انتخاب كند، مي­تواند يكي از سه روش زير را به كار بگيرد.

انتخاب موضوع(عنوان) بر اساس هدف تحقيق
فرض كنيد پژوهشگري قصد دارد موضوع تحقيق­ خود را با حداقل تعداد كلمات نگارش كند و نمي­داند كه چطور بايد آن را معرفي نمايد. بهترين روش براي اين كار نگارش عنوان پروپوزال با توجه به هدف تحقيق است. چنانچه هدف تحقيق پروپوزال او بررسي رابطه ميان چند فاكتور است و يا قصد دارد تاثير يك فاكتور بر فاكتور ديگري را بسنجد، مي­تواند آن را در عنوان بيان كند. اين روش انتخاب موضوع يكي از رايج­ترين و پركاربردترين روش هاي انتخاب عنوان براي هرگونه تحقيق از جمله پروپوزال است.

انتخاب موضوع(عنوان) بر اساس فاكتورهاي تحقيق
چنانچه تحقيق پروپوزال پژوهشگر فاكتورهاي مختلفي را در بر مي­گيرد، مي­تواند اين فاكتورها را در قالب چند كليدواژه تركيب كرده و به عنوان موضوع ارائه نماييد. براي مثال:

"فاكتورهاي موثر بر رفتار خريد مشتريان فروشگاه­هاي زنجيره­اي كوروش"

"دسترسي و قيمت: فاكتورهاي موثر بر انتخاب محصول در فروشگاه"

انتخاب موضوع(عنوان) بر اساس روش تحقيق
همچنين پژوهشگر مي­تواند روش تحقيق پروپوزال خود را به همراه كليد­واژه هاي موضوع تحقيق پروپوزال، براي نگارش عنوان انتخاب كند. براي مثال نمونه زير را در نظر بگيريد:

"فراتحليل محتواي توسعه پايدار در ژورنال هاي علمي و پژوهشي"
(فراتحليل يا Meta analysis يك روش تحقيق كيفي پركاربرد در نگارش مقالات علمي است. )

برخي از پژوهشگران سعي مي­كنند پس از اتمام پروپوزال و مشخص شدن هدف، چارچوب و روش تحقيق پروپوزال خود اقدام به انتخاب موضوع كنند،در صورتيكه توصيه مي­شود پژوهشگر در اولين مرحله و پيش از اقدام به تهيه پروپوزال خود اين كار را انجام دهد تا چشم ­انداز روشني از مراحل پژوهش در اختيار او قرار مي­دهد.

چنين اقدامي همچنين كمك مي­كند كه پژوهشگر بداتد دقيقا به دنبال چه منابعي باشد و از محدوده پژوهش خارج نشود.